YatirimYapiyorum.gov.tr  

Şikayet Başvurusu Nereye Nasıl Yapılır?

Sermaye piyasalarında her gün binlerce işlem adil ve etkin bir biçimde işlemci tarafların memnuniyeti ile sonuçlanmaktadır. Ama bazen sorunlar yaşanabilir. Eğer aracı kuruluşlarla yaptığınız sermaye piyasası işlemlerinde ihtilafa düşmüş iseniz, ne yapmalısınız?

İHTİLAF HALİNDE NELER YAPILMALI?

Ülkemizde yatırımcılar ile aracı kuruluşlar arasında borsa işlemlerinden kaynaklanan uyuşmazlıklar İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB) ve Vadeli İşlemler ve Opsiyon Borsası A.Ş. (VOB) nezdinde çözümlenmektedir. Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) da yatırımcılardan gelen şikayet dilekçelerini ve bilgi edinme başvurularını dikkate alarak gerekli gördüğü takdirde konuya ilişkin inceleme başlatmaktadır. Bunun dışında, Türkiye Sermaye Piyasası Aracı Kuruluşlar Birliği (TSPAKB/Birlik) de kendi üyeleri arasında ve üyeleri ile yatırımcılar arasında borsa işlemleri dışındaki işlemlerden doğan uyuşmazlıkların çözümüne yardımcı olmaktadır. Ayrıca, yatırımcı olarak her zaman adli yargı yoluna başvurmanız da mümkündür.  

Peki aracı kuruluşlar ile yaşadığınız ihtilaflar sebebiyle hangi şartlarda İMKB, VOB, TSPAKB veya SPK'ya başvurmanız gerekir?

Öncelikle şikayet konusu hususun yaptığınız borsa işlemleri ile doğrudan ilgili olup olmadığını belirlemeniz gerekmektedir. Çünkü aracı kurum ile aranızdaki ihtilafın borsa işlemlerinden kaynaklandığını düşünüyorsanız zararlarınızın tazmin edebilmesi amacıyla en başta İMKB veya VOB'a başvurmanız yerinde olacaktır. Böylece, aracı kurumunuz ile sizin aranızda borsa işlemlerinden doğan uyuşmazlıklar, İMKB nezdinde gerçekleştirilen işlemler yönünden İMKB Yönetmeliği'nde belirtilen usul ve esaslar içinde, vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri yönünden ise VOB Yönetmeliği'nde belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde çözümlenecektir. Uyuşmazlıkların sizin lehinize sonuçlanması durumunda, Borsa Yönetim Kurulu kararıyla zararınızın tazmini söz konusu olabilmektedir.

İMKB Uyuşmazlıkları

İMKB'ye göre "borsa işlemi" nedir?

"Borsa işlemi"nin kapsamı yatırımcıların yapacakları şikayet başvurularında dikkate alınması gereken önemli bir konudur. Borsa işlemi, İMKB düzenlemelerine göre Borsaya iletilen menkul kıymet arz ve talebinin, rekabet koşulları altında karşılaştırılmasıdır. Daha açık bir ifadeyle, aracı kurumlar aracılığıyla İMKB'ye iletilen emirlerin eşleşmesi aşamasındaki her türlü işlem borsa işlemi alarak kabul edilmektedir. Borsaya intikal eden emirlerin gerçekleşmesi aşamasında tarafların karşılıklı yükümlülüklerini yerine getirmesi ile borsa işlemi tamamlanmaktadır.

İMKB uyuşmazlıklarının çözüm süreci nasıl işlemektedir?

Borsa üyeleri ile aranızda hisse senedi işlemlerinden kaynaklanan uyuşmazlıkların çözümlenmesinde, İMKB Yönetim Kurulu yetkilidir. Bu konuda, Yönetim Kuruluna Uyuşmazlık Komitesi yardımcı olmaktadır. Yönetim Kurulu'nun uyuşmazlık konusuna ilişkin kararlarına karşı SPK'ya itiraz edebilirsiniz. Ancak,  SPK'nın uyuşmazlıkları çözümlemeye dair kararları nihaidir ve bu kararlara karşı yatırımcılar tarafından ancak idari yargı yoluna başvurulabilir. Ayrıca, İMKB'ye başvurmadan doğrudan doğruya yargı yoluna gitmeniz de mümkündür. Ancak, taraflarca yargı yoluna başvurulduğunda, dava sonuçlanıncaya kadar dosya İMKB'de işlemden kaldırılır.

Uyuşmazlık sebebiyle İMKB Başkanlığı'na nasıl başvurmalısınız?

Uyuşmazlık halinde, bir dilekçe ile İMKB Başkanlığı'na uyuşmazlığın idari yoldan çözümlenmesi talebiyle başvurmalısınız. Söz konusu dilekçenin şekli esasları İMKB Yönetim Kurulu tarafından belirlenmektedir. Bu kapsamda, dilekçe ve ekinde tarafların isim ve adreslerine, uyuşmazlığın konusuna, maddi olaylara, hukuki sebeplere, ispatlayıcı delillere, emir numarasına veya aracı kurumca size verilen makbuz ve bu konudaki diğer belgelere yer vermeniz gerekir.

İMKB uyuşmazlığına ilişkin inceleme ve karar süreci nasıl işlemektedir?

İMKB Başkanlığı, uyuşmazlığa ilişkin dilekçenin Başkanlığa iletilmesini izleyen en çok 3 iş günü içinde, cevabını vermesi için dilekçe örneğini veya dilekçede yer alan taleplerin özetini karşı taraf olan Borsa üyesi kuruluşa tebliğ eder. Cevap için en çok 5 iş günü beklenir. Cevap geldikten veya bu süre geçtikten sonra dosya incelenmek üzere Borsa Uyuşmazlık Komitesine gönderilir veya konunun yeterince açık olduğu düşünülüyor ise İMKB Başkanlığı tarafından dosyanın ilk Yönetim Kurulu toplantısında görüşülmesi ve karara bağlanması sağlanır. Size tebliğ edilen karara itirazda bulunmak isterseniz, bu itirazınızı SPK'ya Borsa kanalı ile iletmeniz gerekir. Yukarıda da belirtildiği üzere, SPK'nın kararları nihaidir ve bu kararlara karşı ancak idari yargı yoluna başvurulabilirsiniz.           

Aracı kurum ile anlaşmak veya şikayetten vazgeçmek mümkün müdür?

Uyuşmazlık konusunun İMKB Başkanlığı'na iletilmesinden sonra her zaman anlaşma yoluna gitmeniz veya incelemenin her safhasında talebinizden kısmen veya tamamen vazgeçmeniz de mümkündür. Aracı kuruluşla anlaşmanız halinde, durumun en kısa sürede İMKB Başkanlığı'na bildirilmesi zorunludur. Şikayetinizden vazgeçmeniz durumunda, Yönetim Kurulu uyuşmazlık dosyasının işlemden kaldırılmasına karar verir ve feragat edilen ihtilaf tekrar şikayet konusu yapılamaz.

VOB Uyuşmazlıkları

VOB'a göre "borsa işlemi" nedir?

VOB'da işlem yapmak amacıyla emir verilmesi, işlemlerin gerçekleşmesi, takası, sözleşme nedeniyle teslimat yapılması, bu işlemler nedeniyle teminat verilmesi, teminatların nemaları gibi VOB'da kote edilen sözleşmelerin alım satımı için aracı kuruluşlar ile müşterileri arasında mutad olarak gerçekleşmesi beklenen iş ve işlemlerin tümü VOB düzenlemeleri kapsamında borsa işlemi olarak kabul edilmektedir.

VOB uyuşmazlıklarında başvuru süreci nasıl işlemektedir?

VOB işlemleriniz nedeniyle Borsa üyesi aracı kuruluşlar ile olan ihtilaflarınız başvuru halinde Borsada çözümlenir. Uyuşmazlığın işleme tabi tutulması için Borsaya yazılı müracaat etmeniz gerekir. Bu müracaatta, isim ve adresiniz ile , ihtilafın konusu, maddi olaylar, talep, olayın gerçekleşme şekli ve talebi destekleyecek belge ve açıklamalara yer verilir. Başvuru sırasında başvuruda bulunan taraftan 2.000 TL tutarında bir inceleme ücreti alınır.

Yatırımcı olarak  yargı yoluna başvuru hakkınız saklıdır. Konunun yargıya intikal etmesi durumunda, dava sonuçlanıncaya kadar uyuşmazlık dosyası işlemden kaldırılır.

VOB uyuşmazlığına ilişkin inceleme ve karar süreci nasıl işlemektedir?

VOB'da uyuşmazlıkların incelenmesi ve karara bağlanması ile ilgili düzenlemeler aşağıdaki gibidir:

-       Uyuşmazlığa ilişkin müracaatın alınmasını takiben Genel Müdürlük ivedilikle, cevabını vermesi için dilekçe örneğini karsı tarafa tebliğ eder.

-       Cevap için tebellüğ tarihinden itibaren 5 iş günü beklenir.

-       Cevap geldikten veya bu süre geçtikten sonra dosya incelenmek üzere Uyuşmazlık Komitesine intikal ettirilir veya Genel Müdürlükçe konunun yeterince açık olduğu kanaatine varılır ise dosyanın ilk Yönetim Kurulunda görüşülmesi ve karara bağlanması sağlanır.

-       Yönetim Kurulunun kararlarına karşı kararın taraflara tebliğini izleyen 10 iş günü içinde Borsa kanalıyla SPK nezdinde itirazda bulunulabilir. SPK'nın uyuşmazlıkları çözümlemeye dair kararları nihaidir. Bu kararlara karşı idari yargı mercilerine başvurulabilir.

VOB uyuşmazlığıyla ilgili zararlar karşılanmakta mıdır?

Uyuşmazlıkla ilgili olarak üyelerin müşterilerine, Borsanın diğer üyelerine vermiş olduğu zararlar;

a) Üye tarafından kabul edildiği,

b) Yönetim Kurulunca kararlaştırıldığı,

c) Anlaşmazlık bir yargı organınca karara bağlandığı

durumlarda, anlaşmaya varılan veya kararlaştırılan meblağ taraflar arasında belirlenen süre içerisinde veya sürenin belirtilmediği durumlarda Genel Müdürlük tarafından belirlenecek makul bir süre içerisinde üye tarafından ödenmezse, üyelik teminatından mahsup yapılarak Borsa tarafından karşı tarafa re'sen ödenir.

Aracı kuruluş ile anlaşmak veya şikayetten vazgeçmek mümkün müdür?

Uyuşmazlık konusunun Borsaya intikal ettirilmesinden sonra, aracı kuruluşla her zaman sulh yoluyla anlaşmanız mümkündür. Sulh yoluyla anlaşmanız halinde, durumu derhal Genel Müdürlüğe bildirmeniz gerekir. İncelemenin her safhasında talebinizden kısmen veya tamamen feragat edebilirsiniz. Anlaşma veya şikayetten vazgeçme, uyuşmazlık inceleme ücretini etkilemez.

Borsa Dışı Uyuşmazlıklar

Aracı kuruluşlar ile aranızda sermaye piyasası faaliyetlerinizden kaynaklanan, ancak borsa dışındaki işlemlerden doğan uyuşmazlıklar olması durumunda, çözüm için sermaye piyasasında faaliyet gösteren tüm aracı kuruluşların üyesi bulunduğu Türkiye Sermaye Piyasası Aracı Kuruluşlar Birliği'ne (Birlik) başvurmanız mümkündür.

Birlik, üyesi bulunan aracı kuruluşlar ile yatırımcılar arasındaki komisyon ücreti, virman talimatı, ekstre gönderimi ve hesap işletim ücreti gibi borsa dışı işlemlerden doğan uyuşmazlıkların çözümüne yardımcı olmaktadır.

SPK Sizin için Ne Yapabilir?

Sermaye Piyasası Kanunu'nun amaçlarından biri de "…tasarruf sahiplerinin hak ve yararlarının korunmasını düzenlemek ve denetlemek"tir. Bu kapsamda Sermaye Piyasası Kurulu, Sermaye Piyasası Kanunu'nun yanı sıra, çıkardığı Tebliğlerle yatırımcıların haklarının korunması amacıyla çalışmalar yapmaktadır.

SPK düzenlemeleri uyarınca aracı kuruluşların sermaye piyasası faaliyetlerinin yürütülmesi sırasında uyması gereken bazı ilke ve esaslar bulunmaktadır.

      Bu kuruluşların;

                 -Faaliyetlerinin yürütülmesi sırasında işin gerektirdiği mesleki dikkat ve özeni göstermeleri, bu doğrultuda gerekli önlemleri almaları,

                 -İşlemlerini gerçekleştirirken müşterilerinin çıkarını ve piyasanın bütünlüğünü gözeterek dürüst davranmaları, bu amaç doğrultusunda müşterileriyle olan ilişkilerinde çıkar çatışmalarını önlemeye çalışmaları ve buna uygun bir organizasyon oluşturmaları, doğrudan veya dolaylı olarak kendileri ile müşterileri arasında bir çıkar çatışması olduğunda, öncelikle müşterilerinin menfaatini gözetmeleri, müşterileri arasındaki çıkar çatışmalarının önlenememesi halinde müşterilerine adil davranmaları,

                 - Müşterileriyle olan ilişkilerinde müşteri ismine saklama uygulaması ve yatırımcıyı korumaya ilişkin diğer düzenlemeler ile müşteriyi ilgilendiren tüm konularda yeterli bilgilendirme ve şeffaflığı sağlamaları

                 gerekir.

                 Ayrıca bu kuruluşlar müşterileri ile olan ilişkilerinde;

                 - Mevzuatın imkan verdiği haller hariç olmak üzere sermaye piyasası araçlarının, belli bir getiri sağlayacağı yönünde herhangi  bir yazılı veya sözlü taahhütte bulunamazlar.

                 - Abartılmış, gerçeğe uymayan, müşterilerini veya kamuoyunu yanıltıcı bilgileri içeren herhangi bir ilan ve reklam ile diğer yazılı ve sözlü açıklamalarda bulunamazlar.

                      - Müşteriye ait sermaye piyasası araçları ve nakit üzerinde hak ve yetkileri olmaksızın kendileri veya üçüncü şahıslar lehine herhangi bir tasarrufta bulunamazlar.

                 - Aracı kurum yöneticileri ve merkez dışı örgütleri dahil tüm çalışanları müşterilerden hisse senedi alım satım emri verme, ordino ve diğer belgeleri imzalama, nakit ve menkul kıymet yatırma ve çekme, virman işlemi yapma gibi geniş yetkiler içeren vekaletname alarak müşteri adına işlem yapamazlar.

                 - Yatırımcıların hak ve yararlarını zedeleyici, iyi niyet kurallarına aykırı hareket edemez ve işlemlerde bulunamazlar, müşterilerin piyasa hakkında bilgisizlik ya da tecrübesizliklerinden yararlanıp bunların alım-satım kararlarını etkileyerek kendi lehlerine kazanç sağlayamazlar ve herhangi bir şekilde gelirlerini artırmak amacıyla müşterilerin gereksiz alım-satım yapmalarına ortam hazırlayamazlar.

                 - Ortak, yönetici, ihtisas personeli ile müfettiş ve 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu uyarınca atanan denetçileri işleri dolayısıyla aracı kurum ve müşterileri hakkında öğrendikleri sırları açıklayamazlar ve bu sırları kendilerinin veya üçüncü kişilerin menfaatine kullanamazlar.

SPK, sermaye piyasasında izinsiz olarak faaliyette bulunulması, sermaye piyasası faaliyetlerinin yürütülmesi sırasında emniyet-i suiistimal ve karşılıksız olarak repo işlemleri başta olmak üzere yatırımcıların korunmasına yönelik düzenlemelerin aracı kuruluşlarca ihlal edilmesi durumunda idari inceleme yaparak aracı kuruluşa uyarı veya idari para cezası vermekte, gerektiğinde ise Cumhuriyet Başsavcılığı'na suç duyurusunda bulunmaktadır. Ancak SPK'nın yaptığınız başvurulara bağlı olarak yapacağı inceleme neticesinde aracı kuruluşa idari bir yaptırım uygulasa bile zararlarınızı tazmin ettirme gibi bir yetkisi bulunmamaktadır.